Wat betekent bevoegd?
Bevoegd zijn betekent dat je op basis van je opleiding of functie bepaalde handelingen mag uitvoeren. Het gaat om de officiële toestemming, vastgelegd in de wet of door je werkgever.
Een paar voorbeelden:
Een verpleegkundig specialist of arts mag voorbehouden handelingen zelfstandig indiceren én uitvoeren.
Een verpleegkundige mag voorbehouden handelingen uitvoeren, maar alleen als een verpleegkundig specialist of arts daartoe opdracht geeft.
Een verzorgende IG mag bepaalde voorbehouden handelingen uitvoeren onder opdracht van een bevoegde zorgverlener, mits bekwaam en met de mogelijkheid van toezicht of tussenkomst.
Een helpende voert basis-ADL uit en is niet bevoegd voor voorbehouden of verpleegtechnische handelingen.
Bevoegdheid zit dus gekoppeld aan je diploma en je functie. Heb je geen bevoegdheid voor een bepaalde handeling? Dan mag je die niet uitvoeren. Ook niet als iemand je dat vraagt.
🔗 Meer weten over welke taken bij welke functie horen? Lees: Wat zijn ADL-handelingen in de zorg: dit moet je weten
Wat betekent bekwaam?
Bekwaam zijn betekent dat je een handeling ook daadwerkelijk goed kunt uitvoeren. Je hebt de kennis, de vaardigheid en de ervaring om het veilig te doen.
Je kunt bevoegd zijn, maar nog niet bekwaam. Stel: je bent net afgestudeerd als verpleegkundige en hebt in de opleiding geleerd hoe je een infuus inbrengt. Je bent bevoegd, maar heb je het ook genoeg geoefend om het zelfstandig en veilig te doen? Dan pas ben je bekwaam.
Bekwaamheid bewijs je door:
Oefening en ervaring op de werkvloer
Het behalen van een bekwaamheidsverklaring of toets
Regelmatige bijscholing en herhaling
Wat zijn voorbehouden handelingen?
Sommige handelingen in de zorg zijn wettelijk voorbehouden aan bepaalde beroepsgroepen. Deze noem je voorbehouden handelingen. De regels hierover staan in artikel 36 van de Wet BIG (Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg).
Voorbehouden handelingen mogen alleen worden geïndiceerd door een verpleegkundig specialist, arts, verloskundige of tandarts. Zij mogen ook opdracht geven aan anderen, zoals een verpleegkundige of verzorgende IG, om de handeling uit te voeren. Maar alleen als die persoon bekwaam is én er toezicht of tussenkomst mogelijk is.
Voorbeelden van voorbehouden handelingen zijn:
Injecties geven
Een katheter inbrengen
Bloed afnemen
Medicijnen toedienen via een infuus
Wonden hechten
🔗 Meer weten over de BIG-registratie? Lees: Wat is een BIG-registratie en waarom is het zo belangrijk in de zorg?
Wat zijn risicovolle handelingen?
Naast voorbehouden handelingen zijn er ook risicovolle handelingen. Dit zijn geen wettelijke categorieën, maar handelingen die een zorgorganisatie zelf als risicovol aanmerkt. Denk aan handelingen waarbij onbekwaam uitvoeren bijna zeker tot schade leidt.
Het verschil met voorbehouden handelingen:
Voorbehouden handelingen zijn vastgelegd in de wet
Risicovolle handelingen worden bepaald door de organisatie zelf
Voor beide geldt: je hebt scholing én een bekwaamheidsverklaring nodig voordat je ze mag uitvoeren. Vraag bij je werkgever welke handelingen binnen jouw organisatie als risicovol worden beschouwd.
Bekwaamheidsverklaringen: hoe werkt dat?
Een bekwaamheidsverklaring is een bewijs dat jij een bepaalde handeling veilig kunt uitvoeren. Jouw werkgever of leidinggevende geeft je deze verklaring na een toets of beoordeling op de werkvloer.
Dit werkt als volgt:
Je leert de handeling — via een cursus, opleiding of training
Je oefent de handeling onder begeleiding
Je wordt beoordeeld door een bevoegde collega of leidinggevende
Je ontvangt een bekwaamheidsverklaring — voor een bepaalde periode
Let op: een bekwaamheidsverklaring is niet voor altijd geldig. Je moet regelmatig aantonen dat je de handeling nog steeds goed beheerst. Hoe lang de verklaring geldig is, verschilt per organisatie en per handeling.
Mag je als verzorgende IG voorbehouden handelingen uitvoeren?
Ja, dat mag, maar alleen onder bepaalde voorwaarden. Een verzorgende IG is geen BIG-geregistreerd beroep, maar mag voorbehouden handelingen uitvoeren als:
Een bevoegd zorgverlener (zoals een verpleegkundige of arts) de opdracht geeft
De verzorgende IG bekwaam is voor die specifieke handeling
Er toezicht of tussenkomst mogelijk is als dat nodig is
Dit heet functionele zelfstandigheid. De verzorgende handelt dan onder verantwoordelijkheid van een BIG-geregistreerde zorgverlener.
Werk jij als verzorgende IG en wil je meer handelingen leren? Vraag dan bij je werkgever naar scholingsmogelijkheden of een bekwaamheidstoets.
🔗 Lees ook: Bijscholing in de zorg: groeien, bloeien en nooit stilstaan!
Wat als je iets wordt gevraagd wat buiten je bevoegdheid valt?
Dit kan gebeuren, zeker in drukke situaties. Een collega vraagt je iets over te nemen, of een cliënt vraagt om hulp bij iets wat jij eigenlijk niet mag doen.
Wat doe je dan?
Geef duidelijk aan dat dit buiten jouw bevoegdheid of bekwaamheid valt
Verwijs naar een collega die wél bevoegd en bekwaam is
Bespreek het achteraf met je leidinggevende
Je bent nooit verplicht om iets te doen waar je niet bevoegd of bekwaam voor bent. Sterker nog: het is juist professioneel om dit te benoemen.
Bevoegd en bekwaam en je loopbaan
Hoe meer handelingen jij bevoegd en bekwaam bent om uit te voeren, hoe waardevoller je bent als zorgprofessional. Het loont dus om te blijven leren en je bekwaamheden uit te breiden.
Denk aan:
Extra scholing of cursussen volgen via je werkgever
Bekwaamheidstoetsen halen voor specifieke handelingen
Doorgroeien naar een hogere functie met meer bevoegdheden
🔗 Lees: Doorgroeien in de VVT: van verzorgende IG naar wijkverpleegkundige
Kort samengevat
Bevoegd = je mag een handeling uitvoeren op basis van je opleiding of functie
Bekwaam = je kunt de handeling ook daadwerkelijk veilig en goed uitvoeren
Je hebt allebei nodig — bevoegdheid zonder bekwaamheid is niet genoeg
Voorbehouden handelingen zijn wettelijk vastgelegd in de Wet BIG — indiceren mag alleen een arts of verpleegkundig specialist
Risicovolle handelingen worden door de organisatie zelf bepaald — ook hiervoor heb je scholing en een bekwaamheidsverklaring nodig
Twijfel je? Bespreek het altijd met je leidinggevende
Samen kijken naar jouw mogelijkheden
Bij Medewerkersindezorg.nl kijken we verder dan je cv. Of je nu net begint in de zorg of al jaren werkzaam bent, we helpen je aan een baan die écht bij jou past. Een werkplek waar ruimte is voor jouw ontwikkeling en waar je kunt groeien in je bevoegdheden en bekwaamheden.
👉 Zo vind je snel en zonder gedoe jouw volgende uitdaging in de zorg
🔗 Of lees eerst: De meest gevraagde zorgvaardigheden in 2026
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene uitleg over bevoegdheid en bekwaamheid in de zorg. De regels kunnen per organisatie verschillen. Raadpleeg bij twijfel altijd je leidinggevende of de Wet BIG.
